Badania nad światowym kultem św. Jacka Odrowąża przynoszą kolejne niezwykłe odkrycie.

Dr Joanna Rościszewska z Montrealu odnalazła w średniowiecznym graduale Lewis E 73 pełny formularz liturgiczny (link tutaj) przeznaczony na święto św. Jacka Wyznawcy (In festo Sancti Hyacinthi Confessoris) wraz z oryginalnym zapisem melodii gregoriańskich. O odkryciu poinformowała, przekazując fotografie wszystkich kart, linki oraz rekonstrukcję tekstów łacińskich i ich tłumaczenie (czytaj tutaj). Wraz z bazą danych nut gregoriańskich link tutaj . 
Odnaleziony materiał może stać się cennym przedmiotem badań dla muzykologów, liturgistów i specjalistów zajmujących się chorałem gregoriańskim. Mamy nadzieję, że zainteresuje również środowisko Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, gdzie zachowane zapisy nutowe mogłyby zostać opracowane naukowo i przygotowane do współczesnego wykonania.

To odkrycie ma również duże znaczenie dla badań nad kultem św. Jacka. Nie jest to jedynie kolejny rękopis zawierający jego imię, lecz średniowieczny graduał, do którego pod koniec XVI wieku dopisano pełny formularz liturgiczny na święto św. Jacka Wyznawcy wraz z zapisem muzycznym chorału gregoriańskiego. Sam rękopis powstał około 1425 r., prawdopodobnie w Bolonii, a dodatek poświęcony św. Jackowi został wpisany około lat 1595–1600 przez skrybę Michaela Antoniusa de Pont. Dziś księga przechowywana jest w Free Library of Philadelphia

Średniowieczna księga z późniejszym dodatkiem (opracowanie dr J. Rościszewska)

Graduał Lewis E 73 jest cennym włoskim rękopisem liturgicznym powstałym około 1425 roku, prawdopodobnie w Bolonii. W drugiej połowie XVI wieku księga została uzupełniona o nowe formularze liturgiczne. Wśród nich znalazł się również kompletny zestaw śpiewów na uroczystość św. Jacka. 

Dodatek obejmuje karty 151v–153v (w nowej paginacji strony 302–306), natomiast nagłówek rozpoczyna się już na dole strony 301:

In festo Sancti Hyacinthi Confessoris

czyli:

„Na święto świętego Jacka Wyznawcy”.

Autentyczność rękopisu potwierdza jego dokumentacja naukowa. Manuskrypt znajduje się obecnie w zbiorach Free Library of Philadelphia, a jego opis wskazuje, że właśnie na końcu księgi dodano w XVI wieku oficjum Przemienienia Pańskiego oraz oficjum św. Jacka.

Zachowała się muzyka sprzed ponad czterystu lat

Największą wartością odkrycia jest fakt, że zachował się nie tylko tekst, ale również pełny zapis melodii gregoriańskich.

Formularz obejmuje między innymi:

• Introit,
• śpiew po Graduale,
• Alleluja,
• Offertorium,
• Communio,
• hymn końcowy Iste Confessor Domini sacratus.

Na kartach rękopisu znajdują się także pięknie wykonane inicjały oraz tradycyjna notacja chorałowa na czerwonych liniach.

Szczególnie poruszające słowa

Spośród wszystkich tekstów wyjątkowo brzmi antyfona:

Gaude, fili Hyacinthe, quia orationes tuae acceptae sunt in conspectu Filii mei, et quidquid petieris me interveniente impetrabis.

W tłumaczeniu:

„Raduj się, synu Jacku, ponieważ twoje modlitwy zostały przyjęte przed obliczem mojego Syna, a o cokolwiek poprosisz, otrzymasz dzięki mojemu wstawiennictwu.”

To jeden z najbardziej znanych motywów ikonografii św. Jacka – obietnica Matki Bożej dana dominikańskiemu świętemu.

Świadectwo żywego kultu

Odnaleziony formularz pokazuje, że zaledwie kilkadziesiąt lat po kanonizacji św. Jacka (1594 r.) jego liturgiczne wspomnienie posiadało już własne śpiewy wykonywane podczas Mszy świętej.

To niezwykle cenne świadectwo szybkiego rozwoju kultu polskiego dominikanina w Europie oraz jego obecności w oficjalnej liturgii Kościoła.

Zaproszenie na Święto Jackowe w Straszynie

Tegoroczne odkrycie doskonale wpisuje się w przygotowania do Święta św. Jacka, które będziemy obchodzić 17 sierpnia w kościele parafialnym w Straszynie.

O ile to  w wakacje jest możliwe, to byłoby pięknym i symbolicznym wydarzeniem, gdyby parafialny chór przygotował i wykonał przynajmniej jeden z odnalezionych śpiewów gregoriańskich sprzed ponad czterystu lat – dokładnie taki, jaki rozbrzmiewał podczas liturgii ku czci św. Jacka u schyłku XVI wieku.

Byłby to nie tylko koncert muzyki dawnej, lecz przede wszystkim powrót do autentycznej tradycji liturgicznej związanej z patronem naszego kościoła.

Jeżeli uda się przygotować wykonanie jednego z odnalezionych śpiewów, będzie to prawdopodobnie pierwsze od wielu stuleci publiczne wykonanie tej muzyki w polskim kościele pod wezwaniem św. Jacka – a zarazem piękny hołd złożony świętemu w dniu jego liturgicznego wspomnienia.

Do artykułu dołączamy fotografie wszystkich kart odnalezionego dodatku liturgicznego z graduału Lewis E 73. Czytelnicy znajdą również pełny tekst łaciński śpiewów, ich przekład na współczesny język polski przygotowany z pomocą sztucznej inteligencji oraz reprodukcje oryginalnych kart z zapisem nutowym chorału gregoriańskiego, dzięki czemu będą mogli samodzielnie zapoznać się z tym niezwykłym zabytkiem muzyki i liturgii.

Podziękowanie i podsumowanie

Na zakończenie składamy serdeczne podziękowania dr Joannie Rościszewskiej z Montrealu, której dociekliwość badawcza i pasja odkrywania śladów kultu św. Jacka po raz kolejny zaowocowały odnalezieniem wyjątkowego źródła historycznego. Dzięki Jej pracy do naszej wiedzy o Apostole Północy dołącza kolejny cenny fragment dziedzictwa Kościoła – świadectwo modlitwy i śpiewu, które przed ponad czterema wiekami rozbrzmiewały podczas liturgii ku czci św. Jacka.