Na wschodnich kresach dawnej Rzeczypospolitej, w Podkamieniu (dzisiejszy obwód lwowski na Ukrainie), w XVII wieku dominikanie wznieśli kościół i klasztor, który przez stulecia był ważnym ośrodkiem życia religijnego i kultury. Dziś o tamtym świecie przypomina jeden z najcenniejszych zabytków przechowywanych w Muzeum Dominikanów w Krakowie – słynna „Monstrancja z Podkamienia”.

To dzieło imponujące zarówno rozmiarem, jak i teologiczną treścią. Mierzy około 100 cm wysokości i 50 cm szerokości. Wykonana ze złota, zdobiona rubinami, diamentami i perłami, powstała w technice odlewania, kameryzacji i cyzelowania. Gloria pochodzi z XVII wieku, stopa została dodana w XVIII stuleciu.

Nie jest to jednak jedynie kunsztowny przedmiot liturgiczny. Monstrancja stanowi programową manifestację duchowości dominikańskiej. W jej strukturę wpisane zostały figury trzech wielkich synów Zakonu Kaznodziejskiego:

• św. Tomasza z Akwinu – mistrza teologii,

• św. Jacka Odrowąża – apostoła Europy Środkowo-Wschodniej,

• św. Dominika Guzmána – założyciela Zakonu.

W centrum pozostaje Eucharystia – żywe Serce Kościoła. Teologia, misja i założycielski charyzmat zbiegają się tutaj w adoracji Chrystusa obecnego w Najświętszym Sakramencie.

Glorię wieńczą dwa anioły, podtrzymujące element tradycyjnie uznawany za diadem ślubny królowej Bony. Ten detal – historyczny i symboliczny zarazem – łączy wymiar królewski z eucharystycznym, podkreślając, że prawdziwe królowanie dokonuje się w służbie Bogu.

Według ustaleń Janusza Nowaka i Witolda Turdzy (2012) monstrancję wykonano na zamówienie miejscowego przeora Henryka Russyana OP. Świadczy to o randze podkamieńskiego konwentu oraz o ambicji stworzenia dzieła, które miało być nie tylko naczyniem liturgicznym, lecz także wizualnym wyznaniem wiary.

Dziejami klasztoru w Podkamieniu zajmowali się m.in. Sadok Barącz OP – przeor i galicyjski historyk zakonu – oraz Józef Burda OP. W latach 90. XX wieku dawny klasztor został przekształcony w greckokatolicki Monastyr Krzyża Świętego, co wpisuje to miejsce w nową historię duchową regionu.

Monstrancja z Podkamienia jest więc nie tylko zabytkiem złotnictwa. To świadectwo tego, że kult św. Jacka i duchowość dominikańska były nierozerwalnie związane z Eucharystią. W „Jackowym świecie” Podkamień zajmuje miejsce szczególne – jako punkt, w którym sztuka, historia i wiara spotykają się w blasku złotej glorii.

Opracowanie na podstawie fB Muzeum Dominikanów i tu także fotografie monstrancji (patrz tutaj)

Dziękuje Panu Jackowi Osiewała za przesłanie informacji i nanosimy Podkamień na Jackową mapę świata jako miejsce dawnego kultu
Film na YouTube