Na barokowej fasadzie kościoła parafialnego pw. Ducha Świętego (Chiesa dello Spirito Santo) w Oliero we Włoszech św. Jacek Odrowąż stoi po jednej stronie wejścia, a po drugiej — św. Antoni z Padwy. Obaj witają zbliżających się do świątyni. Obecność Jacka nadaje fasadzie znaczenie wykraczające poza zwykłą dekorację — zwłaszcza gdy odczytuje się ją w kontekście historii Oliero, miejscowości od wieków związanej z rzeką. Nanosimy na mapę Jackowego świata

Figura przedstawia św. Jacka w habicie dominikańskim, z jego najważniejszymi atrybutami ikonograficznymi. W prawej dłoni trzyma naczynie eucharystyczne, najpewniej puszkę z Najświętszym Sakramentem, a w lewej figurę Matki Bożej. Oba te przedmioty nawiązują do znanej tradycji o uratowaniu przez św. Jacka Eucharystii i wizerunku Maryi podczas ucieczki z Kijowa. Szczególnie interesująca jest obecność różańca, wyraźnie widocznego przy habicie. Podkreśla on dominikański charakter świętego, jego maryjną pobożność i modlitwę kontemplacyjną. Różaniec nie jest tu tylko dodatkiem, lecz ważnym znakiem duchowości zakonu kaznodziejskiego oraz więzi św. Jacka z Matką Bożą.
Całość przedstawienia łączy więc trzy podstawowe wątki jego kultu: Eucharystię, opiekę Maryi i duchowość dominikańską wyrażoną przez różaniec.

Nazwiska rzeźbiarza dotychczas nie udało się odnaleźć. Figura powstała najprawdopodobniej w XVIII wieku, w okresie gruntownych przekształceń kościoła. Vicencki architekt Giuseppe Marchi, pracujący w Oliero po 1728 roku, zapisał, że przekształcił starą świątynię „na sposób nowoczesny”. Z kolei tablica informacyjna przy kościele podaje, że budowla uzyskała obecną formę pod koniec XVIII wieku.[1][2] Figury św. Jacka i św. Antoniego stanowią integralną część kompozycji fasady, nie wiadomo jednak, czy pochodzą z czasów Marchiego, czy z późniejszej fazy przebudowy.

Dwie inskrypcje umieszczone na kościele świadczą o powtarzających się powodziach Brenty. Pierwsza wskazuje wysokość, do której rzeka podniosła się w sierpniu 1748 roku. Druga odnotowuje, że o szóstej rano 16 września 1882 roku woda ponownie osiągnęła ten sam poziom — dokładnie po 134 latach.[3] Nie zachował się żaden dokument łączący powodzie z wyborem św. Jacka. Jednak w nadrzecznej miejscowości wielokrotnie zagrożonej przez wodę obecność świętego kojarzonego z cudownym przejściem przez rzekę mogła mieć szczególne znaczenie.
Fotografia wykonana około 1900 roku pokazuje obie figury już znajdujące się na fasadzie.[2] Święty Jacek przetrwał zatem zniszczenia I wojny światowej, wymianę dawnej dzwonnicy oraz katastrofalną powódź z 1966 roku, która uszkodziła kościół i unicestwiła inne elementy jego artystycznego wyposażenia.[2] Niemal trzy stulecia po barokowej przebudowie nadal stoi przy wejściu, trzymając Eucharystię i Madonnę — tradycyjne znaki tego, co święte i bezpiecznie przeniesione przez niebezpieczeństwo.
Wybrana bibliografia
[1] Elisa Bastianello, „Giuseppe Marchi e la cartiera Tiepolo di Oliero. La cartiera Remondini di Oliero prima dei Remondini”, Studi Veneziani, seria nowa, t. 73 (2016), s. 179–198. Pełny tekst artykułu.
[2] Angelo Chemin, „Ecclesia e Domus ezzeliniane di Santo Spirito di Oliero”, Osservatorio del Canale di Brenta. Ilustrowany artykuł zawiera fotografię wykonaną około 1900 roku oraz informacje o dziejach kościoła, zniszczeniach wojennych, dzwonnicy i powodzi z 1966 roku. Artykuł ilustrowany. Dostępna jest również inna wersja opracowania.
[3] „Oliero, chiesa di Santo Spirito – Targa livello delle acque”, fotografia oryginalnych inskrypcji powodziowych. Wikimedia Commons.
Zbiór fotografii zewnętrza kościoła obejmuje również zdjęcia figur i inskrypcji.
Zdjecia: